PUBLIKACJE

W lipcowym badaniu¹Pokaż przypis ponownie, po półroczu, zapytaliśmy Polaków o uczucia. Z jednej strony interesowały nas wszystkie emocje, jakie towarzyszyły im w ciągu dnia poprzedzającego badanie, z drugiej te, jakie odczuwali, myśląc o aktualnej sytuacji w Polsce. Badani wybierali z listy trzynastu uczuć, ich kolejność w każdym wywiadzie była ustalana w sposób losowy.

Wprawdzie najczęściej wskazywaną emocją, towarzyszącą ankietowanym dzień przed badaniem, jest uczucie zadowolenia, radości, szczęścia (56%), a na drugim miejscu lokuje się uczucie ulgi i odprężenia (41%), to kolejne emocje są już mieszanką stanów przyjemnych i nieprzyjemnych. Do relatywnie często odczuwanych zaliczają się takie emocje, jak duma i satysfakcja (31%), zdenerwowanie, irytacja, zniecierpliwienie (29%), entuzjazm, ekscytacja (24%), znużenie (23%), strach, niepokój, lęk (21%), bezsilność, bezradność (20%). Mniej niż jednej piątej badanych towarzyszyły takie uczucia, jak smutek, żal, przygnębienie (19%), tęsknota lub nostalgia (18%), zaskoczenie, zdziwienie (16%), złość, wściekłość, gniew (16%) oraz wstyd, zażenowanie (11%). Trzech na stu respondentów (3%) powiedziało, że nic nie czuło.

Struktura emocji stanowiących reakcję na aktualną sytuację w Polsce jest inna, przede wszystkim dlatego, że na pierwszą siódemkę składają się wyłącznie odczucia negatywne. Najczęściej doznawane w tym kontekście stany to: irytacja (51%), niepokój (47%), bezradność (47%) i zażenowanie (43%). Relatywnie spora część badanych, myśląc o bieżącej sytuacji w kraju, czuje złość (35%), przygnębienie (30%) i znużenie (29%). W dalszej kolejności deklarowano zdziwienie (23%), rzadziej satysfakcję (17%), nostalgię (15%), zadowolenie (14%), a najrzadziej odprężenie (9%) i entuzjazm (9%).

Zmiany, jakie zaszły w emocjach „prywatnych” Polaków od poprzedniego pomiaru ze stycznia bieżącego roku, są nieduże, jednak ich kierunek wydaje się współgrać z okresem wakacyjnym. Obecnie więcej osób niż wcześniej odczuwa odprężenie (+8 punktów procentowych), satysfakcję (+6 punktów), zadowolenie (+5 punktów) i ekscytację (+5 punktów).

Emocje będące reakcją na to, co dzieje się w sferze publicznej, są zbliżone do wcześniejszych. Teraz nieco częściej niż pół roku temu deklarowano zdenerwowanie (wzrost o 4 punkty procentowe), złość (+3 punkty) oraz zdziwienie, nostalgię, dumę i entuzjazm (wzrost po 3 punkty procentowe), a rzadziej niepokój (spadek o 3 punkty).

Jednym z czynników, który różnicuje doznawanie emocji lub też stopień gotowości do przyznania się do nich w trakcie wywiadu, jest płeć. Generalnie rzecz biorąc, kobiety w większym stopniu niż mężczyźni mówią o przeżywaniu rozmaitych emocji, zarówno tych nieprzyjemnych, jak strach (przewaga 14 punktów procentowych), zdenerwowanie (7 punktów), bezsilność (6 punktów), smutek, złość i znużenie (po 5 punktów), jak i tych przyjemnych – jak odprężenie (przewaga 13 punktów) czy zadowolenie (9 punktów) oraz niejednoznacznych, czyli tęsknoty (8 punktów) i zdziwienia (5 punktów).

Wskazania różnią się zauważalnie także w zależności od wieku badanych. Pozytywne stany ducha, jak radość, satysfakcja, ekscytacja częściej deklarują osoby poniżej 55 roku życia, szczególnie mające mniej niż 45 lat. Ponadto najmłodsi respondenci rzadziej niż pozostali odczuwają nieprzyjemne emocje, takie jak lęk, złość, irytacja. Ta ostatnia emocja, a także uczucie bezradności dość wyraźnie zaznaczają się wśród osób mających od 25 do 44 lat, a także wśród najstarszych badanych, którzy, ogólnie rzecz biorąc, najczęściej na tle pozostałych deklarują doświadczanie nieprzyjemnych stanów emocjonalnych i jednocześnie rzadziej niż inni doświadczają tych przyjemnych.

Prześledźmy, jak wygląda krajobraz emocji „politycznych” w elektoratach partyjnych. Pierwszą rzeczą, na którą warto zwrócić uwagę, jest fakt, że zwolennicy żadnej partii, w tym także ugrupowań rządzącej koalicji, nie wyróżniają się na tle ogółu pozytywnymi odczuciami, kiedy myślą o bieżącej sytuacji w Polsce. To, co w jakiejś mierze odróżnia zwolenników Koalicji Obywatelskiej i Nowej Lewicy od popierających pozostałe ugrupowania, to nieco mniejsze nasilenie emocji negatywnych, takich jak złość czy irytacja (zwolennicy KO dodatkowo relatywnie rzadziej odczuwają bezsilność, którą z kolei w większym stopniu deklarują sympatycy Nowej Lewicy). Elektorat największej partii opozycyjnej, Prawa i Sprawiedliwości, nie wyróżnia się szczególnie na tle ogółu, poza tym, że potencjalni wyborcy tego ugrupowania częściej niż inni odczuwają niepokój oraz często – złość. Negatywne emocje relatywnie często deklarują sympatycy obu Konfederacji, ale również partii Razem. Zwolennicy Konfederacji ponadprzeciętnie często, jeśli chodzi o emocje polityczne, doświadczają irytacji, wstydu oraz – w przypadku sympatyków Konfederacji Korony Polskiej – złości i przygnębienia. Sympatycy partii Razem wyróżniają się w tym kontekście takimi emocjami jak irytacja, przygnębienie, a także bezsilność i znużenie. Można zauważyć, że skalę doznawania tych dwóch ostatnich uczuć współdzielą z elektoratem Nowej Lewicy.