PUBLIKACJE

W pierwszej połowie października¹Pokaż przypis, po niespełna dwumiesięcznej przerwie, zapytaliśmy Polaków o nastroje konsumenckie. Interesowało nas, czy muszą ograniczać wydatki na bieżące potrzeby, czy też udaje im się coś zaoszczędzić, czy dokonują oni większych zakupów bądź inwestycji i czy planują je w najbliższej przyszłości. Zapytaliśmy również o oczekiwania dochodowe oraz inflacyjne, a także o postrzegane perspektywy na przyszłość.

W stosunku do sierpnia nie zmienił się znacząco stan finansów Polaków. W porównaniu z sierpniem wzrósł nieco odsetek ankietowanych deklarujących, że w miesiącu poprzedzającym badanie w ich gospodarstwach domowych ograniczano wydatki na bieżące potrzeby (z 38% do 40%; od czerwca wzrost o 5 punktów procentowych). Jednocześnie przybyło też tych, którym udało się coś zaoszczędzić (z 52% do 54%). Z kolei udział pożyczających na bieżące potrzeby w zasadzie się nie zmienił (11%). Odpowiedzi na te pytania są bardzo zbliżone do zarejestrowanych w październiku ubiegłego roku.

Po sierpniowym wzroście deklaracji dotyczących większych zakupów, zarówno planowanych, jak i nieplanowanych, w październiku odnotowano spadki. W ciągu miesiąca poprzedzającego badanie rzadziej dokonywano większych zakupów lub inwestycji zaplanowanych wcześniej (spadek z 39% do 33%), a także nieplanowanych (z 22% do 18%). Nie zmienił się natomiast odsetek osób zamierzających w najbliższym miesiącu dokonać takich zakupów lub inwestycji (22%). Wyniki te również są zbliżone do październikowych z zeszłego roku – różnice w przypadku żadnego ze wskaźników nie przekraczają 2 punktów procentowych.

Inflacja przyspiesza już trzeci miesiąc z rzędu. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych we wrześniu w porównaniu z analogicznym miesiącem ubiegłego roku wzrosły o 4,1%²Pokaż przypis wobec 3,4% w sierpniu i 3,0% w lipcu. We wrześniu w porównaniu z poprzednim miesiącem największy wpływ na wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem miały wyższe ceny w zakresie transportu (wzrost o 4,7%). Sondaż realizowany był po wprowadzeniu przez rząd nowej edycji programu CPN, zakładającego obniżenie stawki VAT na paliwa z 23% do 8% i obniżenie akcyzy oraz wprowadzenie maksymalnych cen detalicznych benzyny i oleju napędowego³Pokaż przypis.

Rosnąca inflacja konsumencka znajduje odzwierciedlenie w obawach Polaków dotyczących szybszego tempa wzrostu cen. Już drugi pomiar z kolei notujemy ich zwiększenie. W październiku 40% badanych (wzrost o 10 punktów procentowych w stosunku do sierpnia i o 18 punktów od czerwca) wyraża przekonanie, że ceny będą rosły szybciej niż w ciągu ostatniego roku, i tyle samo sądzi, że będą one rosły w zbliżonym tempie (40%, spadek o 13 punktów). W stosunku do sierpnia nie zmieniły się w zasadzie odsetki prognozujących wolniejsze tempo wzrostu (7%) bądź brak wzrostu (3%).

Jednocześnie w stosunku do sierpnia zwiększył się odsetek badanych obawiających się spadku dochodów gospodarstwa domowego w perspektywie roku (z 17% do 25%), a zmniejszył się udział uważających, że dochody się nie zmienią. Natomiast odsetek respondentów oczekujących ich wzrostu nie zmienił się (31%).

W stosunku do sierpnia we wszystkich trzech analizowanych wymiarach wzrosły obawy dotyczące przyszłości, a zmniejszyły się nadzieje na poprawę. Obecnie Polacy częściej myślą o swojej przyszłości z obawą (41%, wzrost o 4 punkty) niż z nadzieją (30%, spadek o 5 punktów). Po raz pierwszy od blisko dwóch lat (od grudnia 2024 roku) częściej wyrażają pesymizm (35% wobec 31% w sierpniu) niż optymizm (29%, spadek o 2 punkty), myśląc o sytuacji finansowej swoich gospodarstw domowych w perspektywie roku. Od początku pomiarów w przewidywaniach Polaków odnoszących się do sytuacji gospodarczej mocniej wybrzmiewają obawy niż nadzieja. W stosunku do sierpnia pesymizm ten jeszcze się pogłębił (z 47% do 54%), a optymizm zmniejszył (z 26% do 22%).

W podobnym kierunku co nastroje w wymiarze indywidualnym zmieniły się nastroje środowiskowe. W październiku badani w swoim najbliższym otoczeniu dostrzegają więcej obaw niż w sierpniu, a mniej nadziei. Stosunkowo największe pogorszenie dotyczy sytuacji gospodarczej (wzrost obaw o 9 punktów, spadek nadziei o 4 punkty), a w dalszej kolejności – ogólnych perspektyw na przyszłość (wzrost obaw o 6 punktów, spadek nadziei o 4 punkty) i kondycji finansowej gospodarstw domowych (wzrost obaw o 5 punktów, spadek nadziei o 2 punkty). We wszystkich trzech analizowanych wymiarach niezmiennie od początku pomiarów, tj. od listopada 2023 roku, rejestrujemy więcej obaw niż nadziei. Przewaga ta jest największa w przypadku postrzegania sytuacji gospodarczej (54% wobec 15%), mniejsza w przypadku ogólnych perspektyw na przyszłość (44% wobec 23%) oraz sytuacji finansowej gospodarstw domowych (40% wobec 21%).

Na podstawie odpowiedzi na pytania dotyczące sytuacji ankietowanych, tj. zachowań konsumenckich, stanu ich finansów oraz przewidywań odnoszących się do poziomu dochodów, inflacji w ciągu najbliższego roku, a także prognoz sytuacji finansowej gospodarstw domowych oraz kondycji polskiej gospodarki, skonstruowano trzy wskaźniki nastrojów konsumenckich. Pierwszy z nich – wskaźnik optymizmu konsumenckiego (WOK, dawniej WNK) – pokazuje, w ilu obszarach spośród dziesięciu uwzględnionych w sondażu respondenci wyrazili optymizm bądź udzielili odpowiedzi wskazujących na zadowolenie z sytuacji materialnej. Drugi – wskaźnik pesymizmu konsumenckiego (WPK) – pokazuje, w ilu obszarach badani wyrazili pesymizm bądź udzielili odpowiedzi wskazujących na niezadowolenie z sytuacji materialnej. Trzeci natomiast – syntetyczny wskaźnik nastrojów konsumenckich (SWNK) – stanowi różnicę między wskaźnikiem optymizmu i pesymizmu. W przypadku wartości dodatnich pokazuje on, w ilu obszarach przeciętnie optymizm był częściej wyrażany niż pesymizm, a w przypadku wartości ujemnych – w ilu obszarach przeciętnie pesymizm był wyrażany częściej niż optymizm. Dwa pierwsze wskaźniki przyjmują wartości od 0 do 10, w zależności od tego, w ilu obszarach respondenci wyrazili optymizm (w przypadku WOK) bądź pesymizm (w przypadku WPK). Natomiast syntetyczny wskaźnik nastrojów konsumenckich (SWNK) przyjmuje odpowiednio wartości od –10 do 10. Średnia wartość wskaźnika WOK dla ogółu badanych wynosi obecnie 3,67, a wskaźnika WPK – 4,73. Można zatem stwierdzić, że badani wyrazili optymizm przeciętnie w blisko czterech obszarach spośród dziesięciu, a pesymizm w niemal pięciu. Z kolei syntetyczny wskaźnik nastrojów konsumenckich wynosi –1,06, co oznacza pewną przewagę pesymizmu nad optymizmem. W stosunku do sierpnia syntetyczny wskaźnik nastrojów konsumenckich osiągnął niższą wartość.

Najwyższe wartości w poszczególnych grupach syntetyczny wskaźnik nastrojów konsumenckich (SWNK) osiąga wśród osób o najwyższych dochodach, wynoszących co najmniej 9000 zł netto (1,7), zadowolonych z warunków materialnych gospodarstw domowych (0,9), najmłodszych ankietowanych, w wieku 18–24 lata (0,9), mieszkańców największych miast (0,5), absolwentów wyższych uczelni (0,0), a biorąc pod uwagę status społeczno-zawodowy – uczniów i studentów (0,0).

Z kolei najniższe, ujemne wartości – świadczące o relatywnie największej przewadze pesymizmu – syntetyczny wskaźnik przyjmuje wśród respondentów niezadowolonych z warunków materialnych gospodarstw domowych (–5,8), osiągających dochody osobiste od 2000 zł do 2999 zł (-3,0), wśród badanych z wykształceniem podstawowym (–2,5), respondentów w wieku 45–54 lata (–2,0), mieszkańców wsi (-1,7), a biorąc pod uwagę status społeczno-zawodowy – wśród rolników (–2,7).